ADHD według definicji to zespól nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Z punktu widzenia medycyny jest to schorzenie z charakterystycznymi objawami.
Istnieją trzy grupy objawów:
- nadmierna ruchliwość
- nasilone zaburzenia uwagi
- nadmierna impulsywność
Przyczyną nadpobudliwości w znacznej mierze są czynniki genetyczne oraz zaburzenie równowagi pomiędzy układem dopaminowym i noradrenalinowym w CUN (centralnym układzie nerwowym). Wymieniane są również czynniki środowiskowe, które mogą nasilać objawy ADHD: problemy okołoporodowe (m.in. niedotlenienie w czasie porodu) oraz nadużywanie przez matkę w czasie ciąży papierosów, alkoholu lub narkotyków.
Dzieci nadpobudliwe mają problem z samokontrolą i zapanowaniem nad wszystkimi bodźcami z zewnątrz. Nazwa jednostki chorobowej to „zespól nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi”, a tak naprawdę dzieci z ADHD mają tej uwagi aż nadto. Są bombardowane ogromną ilością bodźców i nie potrafią z tego gąszczu wybrać tych najistotniejszych. Dla nich wszystkie bez wyjątku są ogromnie ważne i ciekawe: to co dzieje się za oknem, to co mówi mama, to co ma na talerzu i wszystko, co znajduje się na półkach. Dziecko nie reaguje za pierwszym razem na polecenia, co często wywołuje złość u rodziców, opiekunów lub nauczycieli. Nie wolno karać dzieci za objawy choroby! Nadpobudliwość wzbudza w rodzicach, nauczycielach i ludziach postronnych lęk i strach, a nie powinna.
Diagnoza i rozpoznanie ADHD jest trudne, ponieważ skupia się na obserwacji pacjenta. Powinno opierać się na następujących czynnikach:
- wywiad z rodzicami
- opinia nauczyciela/przedszkolanki o zachowaniu dziecka
- badanie neurologiczne i EEG
- badanie pediatryczne
- obserwacja zachowania dziecka
- badanie psychologiczne
- ocena ilorazu inteligencji
- rozmowa z dzieckiem
- ocena nasilenia problemu zaburzenia koncentracji, nadpobudliwości psychoruchowej i zachowań problemowych przy pomocy skali kwestionariuszy diagnostycznych
Zachowania charakterystyczne dla dziecka z nadpobudliwością psychoruchową:
- śni na jawie
- nie kończy czynności
- łatwo zniechęca się i rozprasza
- zbyt krótko się koncentruje na danej czynności
- nie potrafi usiedzieć jednym miejscu, tzw. „żywe srebro”
- szybko się denerwuje
- jest gadatliwe, wtrąca się do rozmowy dorosłych
- wszystkiego musi dotknąć
- biega po całym domu
- źle zapamiętuje szczegóły
- chce pochwał natychmiast po wykonaniu czynności
- ma problem z przestrzeganiem zasad
- bywa agresywne
- dokucza innym dzieciom
- nie znosi zmian
- nie przewiduje niebezpieczeństw
Rodzice często widzą, że ich pociecha jest bardziej ruchliwa niż inne dzieci, ale problem zaczyna się z chwilą pójścia do przedszkola czy szkoły. Opiekunki mówią, że nie słucha, że z głową w chmurach, że usiedzieć w miejscu nie potrafi lub że biega, ciągle biega. Dla wielu rodziców takie informacje są szokiem, karcą dziecko za coś, czemu winne nie jest. Warto zdiagnozować dziecko, by niepotrzebnie nie szufladkować go jako adhdowca, co niestety niesie poważne konsekwencje. Dziecko jest albo bardziej karcone w celu zmotywowania, albo zbytnio mu się odpuszcza, bo przecież ma problem. Często dziecko po prostu nudzi się na lekcjach, przez co zaczepia kolegę z ławki lub chodzi po klasie.
Odpowiednia diagnoza to klucz do sukcesu. Jeśli diagnoza potwierdzi u dziecka ADHD, należy zrobić wszystko, by pomóc mu w jak najlepszym kontrolowaniu siebie i objawów. Pokój powinien być zawsze posprzątany, każda zabawka powinna mieć swoje stałe miejsce, a na półkach nie powinno stać zbyt wiele rzeczy, aby nie rozpraszały przy odrabianiu lekcji, czytaniu książki czy zabawie. Najlepszym, co można zaproponować dziecku, jest rutyna. Stale powtarzane czynności w określonym czasie. Dziecko wie, co następuje po czym, dzięki czemu potrafi się wyciszyć. Przy kolacji wie, że następne będzie mycie zębów i spanie. Warto zapewnić dziecku zajęcia, przy których będzie mogło zużyć swoją energię. Piłka nożna, siatkówka, wspinaczka, ale sporty walki już niekoniecznie.
Farmakoterapia to również jeden ze sposobów pomocy dzieciom z nadpobudliwością. Najczęściej stosowanym lekiem jest Metylfenidat lub Atomoksetyna. Jeśli lekarz psychiatra zleca farmakoterapię, to znaczy, że powinniśmy mu zaufać i lek dziecku podawać. Farmaceutyki łagodzą objawy ADHD,ale nie usuwają przyczyn choroby.
Magda Korzańska
Bibliografia :
P. Cooper, K. Ideus, Zrozumieć dziecko z nadpobudliwością psychoruchową. Poradnik dla rodziców i nauczycieli, Wyd. Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2001.
Irena Namysłowska: Psychiatria dzieci i młodzieży. Wyd. 1. Warszawa: PZWL, 2007