Pigułka antykoncepcyjna
Pierwsze pigułki hormonalne pojawiły się w latach ’60 XX wieku. Wtedy dawka hormonu zamknięta w jednej tabletce była zdecydowanie większa, niż ma to miejsce dziś (były to dawki ponad 60-krotnie większe niż dziś). Także hormony stosowane w pigułkach były inaczej pozyskiwane. Od pojawienia się pierwszych pigułek antykoncepcyjnych trwają starania, by były one coraz bardziej bezpieczne i powodowały mniej skutków ubocznych. Jest jednak pewne, że to jedna z najbardziej skutecznych metod zapobiegania niechcianej ciąży, metoda wygodna, ale niepozbawiona wad i nienadająca się dla każdej kobiety.
Jak działa pigułka antykoncepcyjna?
Cyklem kobiety kierują hormony. Pod wpływem tych produkowanych przez jajniki, dojrzewają komórki jajowe, zmienia się śluzówka macicy (endometrium), następnie się złuszcza itd. Dostarczanie do organizmu hormonów w postaci farmaceutyku powoduje, że jajniki przestają wytwarzać własne. A dzięki temu, że dostarczane są do organizmu w innej fazie cyklu niż działo się to naturalnie, zostaje zablokowana owulacja.
Pigułka antykoncepcyjna:
- hamuje proces dojrzewania i uwalniania komórki jajowej
- wpływa na jakość śluzu w kanale szyjki macicy (nieprzenikliwy dla plemników śluz uniemożliwia im przedostanie się do komórki jajowej)
- powoduje, że komórka jajowa wolniej wędruje przez jajowód
- zmienia śluzówkę macicy, uniemożliwiając zagnieżdżenie komórki jajowej
Już samo zahamowanie procesu dojrzewania komórki, uniemożliwia zapłodnienie. Gdyby jednak komórka jajowa dojrzała i tak nie może dojść do zapłodnienia dzięki pozostałym skutkom antykoncepcyjnego działania hormonów. Ogólnie mówiąc, pigułka powoduje, że kobieta znajduje się cały czas w fazie cyklu, jaki naturalnie występuje po owulacji. Stąd też objawy niepożądane, które towarzyszą hormonalnej antykoncepcji, tj.: bóle głowy, piersi, wahania nastroju, nudności, obrzęki. Hormony wpływają także na funkcjonowanie wątroby i wytwarzanie przez nią białek odpowiedzialnych za krzepnięcie. Ponieważ hormony pobudzają wątrobę, przez co zwiększają wytwarzanie owych białek, kobiety stosujące antykoncepcję hormonalną są bardziej narażone na choroby zakrzepowe niż kobiety, które jej nie stosują. Wskaźnik Pearla pigułek dwuskładnikowych wynosi 0,1-0,2.
Jak wybrać tabletki?
Na rynku jest bardzo duży wybór tabletek antykoncepcyjnych, kilkadziesiąt rodzajów. Ich wybór nie powinien być przypadkowy. Dobiera je lekarz ginekolog. Warto mieć jednak wiedzę na ich temat i wiedzieć, czego potrzebujemy i czego od nich oczekujemy.
Tabletki antykoncepcyjne zawierają dwa rodzaje hormonów: estrogeny i progestagen, czyli takie, jakie wytwarza naturalnie ciało kobiety. Jednak występują pod postacią różnych substancji. Dawniej pigułki często powodowały przyrost masy ciała, trądzik czy pojawienie się dodatkowego owłosienia. Obecnie stosowane hormony nowej generacji, mają za zadanie minimalizować występowanie objawów niepożądanych. Stosowane są także leczniczo w trądziku androgennym i likwidowaniu nadmiernego owłosienia ciała.
Ze względu na zawartość, pigułki antykoncepcyjne możemy podzielić na:
- Pigułki jednofazowe
- Pigułki wielofazowe (dwufazowe lub trzyfazowe)
- Minipigułki
- wpływa na jakość śluzu w kanale szyjki macicy (nieprzenikliwy dla plemników śluz uniemożliwia im przedostanie się do komórki jajowej)
- powoduje, że komórka jajowa wolniej wędruje przez jajowód
- zmienia śluzówkę macicy, uniemożliwiając zagnieżdżenie komórki jajowej
Pigułki antykoncepcyjne jednofazowe to listek zawierający 21 drażetek, z których każda zawiera taką samą dawkę hormonów.
W blistrze znajdują się pigułki o różnym stężeniu hormonów, oznaczone są różnymi kolorami i zażywa się je dokładnie w określonej kolejności, tak by dostarczane do organizmu hormony naśladowały naturalny cykl. Tabletki przeznaczone na pierwszą część cyklu zawierają mniejsze dawki hormonów, zaś te przeznaczone na kolejne – nieco większą. W efekcie kobieta w miesiącu otrzymuje mniejszą dawkę hormonów niż gdyby zażywała pigułki jednofazowe. Bywa, że częściej powodują gorsze samopoczucie u zażywających je kobiet i wystąpienie plamienia śródcyklicznego. Pigułki te polecane są dla młodszych kobiet, zwłaszcza tych, które jeszcze nie są matkami oraz dla kobiet przed menopauzą.
Minipigułka – w odróżnieniu od pigułki klasycznej – zawiera tylko jeden hormon: progestagen. W praktyce oznacza to, że jej działanie antykoncepcyjne ogranicza się do trzech czynności:
Przy stosowaniu minipigułki dochodzi do owulacji, jednak powyższe jej działanie uniemożliwia doprowadzenie do zapłodnienia dojrzałej komórki jajowej.
My kobiety powinnyśmy się cieszyć, że na rynku jest tak duży wybór tabletek antykoncepcyjnych, bo – niestety – nie istnieje pigułka idealna. Kobieta (z aktywną pomocą lekarza ginekologa) musi dobrać preparat tak, by czuć się komfortowo i nie narzekać na złe samopoczucie i inne efekty uboczne.
Pigułki antykoncepcyjne mają tę wadę, że nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Ich skuteczność obniża się w zderzeniu z takimi dolegliwościami jak wymioty, biegunki, zaburzenia wchłaniania z układu pokarmowego. Przyjmowanie niektórych leków może także obniżyć skuteczność ich działania. Dlatego należy informować każdego lekarza i dentystę o przyjmowaniu pigułek antykoncepcyjnych, by mogli poinformować o interakcjach z innymi farmaceutykami. Takiej porady może również udzielić farmaceuta w aptece.
Plastry antykoncepcyjne
Plastry antykoncepcyjne – zwane inaczej systemem transdermalnym – to plastry zawierające dwa rodzaje hormonów (jak w przypadku klasycznej pigułki antykoncepcyjnej): estrogen i progestagen. Działanie antykoncepcyjne plastrów jest podobne jak w przypadku pigułek. Zapobiegają wystąpieniu owulacji, zagęszczają śluz szyjki macicy, przez co nie dopuszczają do przedostania się plemników do macicy, zmieniają strukturę endometrium, co uniemożliwiłoby zagnieżdżenie komórki jajowej. Wskaźnik Pearla plastrów wynosi 0,90.
Na pełny cykl miesięczny składają się 3 plastry. Przykleja się je przez 3 tygodnie co 7 dni o tej samej porze. Po tygodniowej przerwie przykleja się kolejny.
Niepokojące jest to, że plastry dostarczają do organizmu dużo więcej hormonów niż pigułki antykoncepcyjne. Pigułka trafia do przewodu pokarmowego, gdzie jest częściowo trawiona, stamtąd dopiero hormon trafia do krwi. Natomiast w przypadku plastrów dzieje się to bezpośrednio. Ponadto pigułka powoduje wzrost stężenia hormonu na godzinę – dwie po zażyciu, zaś plastry utrzymują stałe, wysokie stężenie hormonu we krwi. Dlatego przy użyciu plastrów hormonalnych zwiększa się ryzyko wystąpienia skutków ubocznych ze strony układu krążenia. Wadą plastrów jest także możliwość odklejenia się. Plaster nie nadaje się do stosowania przez kobiety z dużą nadwagą ze względu na utrudnione wchłanianie hormonów do krwiobiegu.
Zastrzyk antykoncepcyjny
Iniekcja antykoncepcyjna polega na wstrzyknięciu domięśniowo progestagenów. Iniekcja odpowiada składem minipigułce. Wskaźnik Pearla wynosi 0,32.
Zaletą zastrzyku antykoncepcyjnego jest fakt, że preparat omija wątrobę. Stosowanie go nie powoduje wzrostu ryzyka wystąpienia raka wątroby i szyjki macicy, spada także ryzyko wystąpienia raka endometrium. Wadą jest terminowa nieodwracalność tej metody. A ponieważ bywa, że kobiety słabo ją tolerują, z objawami niepożądanymi muszą męczyć się do czasu zaprzestania działania zastrzyku. Powoduje m.in. mdłości, przyrost masy ciała, problemy z cerą, nieregularne krwawienia, bóle głowy. Trudno też powiedzieć, jak długo u danej kobiety preparat będzie działał. Mówi się, że skuteczniejsze są częstsze iniekcje (co 2 miesiące).
Implant antykoncepcyjny
Implant hormonalny zawiera jeden hormon: progestagen (odpowiednik mini pigułki). Wszczepia się go pod skórę na przedramieniu. Hormon z implantu uwalnia się systematycznie w małych dawkach. Jego działanie antykoncepcyjne trwa przez kolejnych 5 lat, przy czym najskuteczniejszy jest przez pierwsze 3 lata. Wtedy jego wskaźnik Pearla wynosi 0,2. Metoda ta jest bardzo wygodna i długotrwała.
Niestety preparat nie jest najlepiej tolerowany przez kobiety. Często wywołuje nudności, nieregularne krwawienia i plamienia, obrzęki. Zdarzają się też stany zapalne w miejscu implantacji.
Wkładka wewnątrzmaciczna z hormonem
Wkładka wewnątrzmaciczna, popularnie zwana spiralą, występuje w wersji z pojemnikiem zawierającym hormon – progestagen. Najefektywniej działa przez pierwsze 3 lata, a kolejne 2 działa i tak skuteczniej niż inne wkładki. Jej wskaźnik Pearla wynosi 0,1.
Niestety, mimo że hormon uwalniany jest bezpośrednio w macicy, przejawia działanie ogólnoustrojowe i wpływa na libido oraz ogólne samopoczucie kobiety. Nie każda toleruje ją dobrze. Jej wadą jest również cena.
Krążek hormonalny
Pierścień hormonalny to silikonowy, elastyczny okrąg, zawierający estrogeny i progestagen. Umieszcza się go w pochwie w pierwszym dniu cyklu i zostawia na 3 tygodnie. Po wyjęciu występuje krwawienie.
Hormony uwalniane z krążka antykoncepcyjnego dostają się do krwiobiegu, a ich działanie antykoncepcyjne jest takie jak w przypadku klasycznych pigułek antykoncepcyjnych.
Elżbieta Haque